Szablony WordPress — jak wybrać, żeby nie przebudowywać strony za rok

W katalogu szablonów WordPressa jest dziś 8 694 pozycji — tak podaje jego własne API, odpytane w dniu publikacji tego tekstu. Do tego kilka tysięcy płatnych w sklepach zewnętrznych. Wybór z takiej listy robi się zwykle w ten sam sposób: przeglądając podglądy, aż któryś się spodoba.

Problem w tym, że wygląd z podglądu jest najmniej trwałą rzeczą w tej decyzji. Kolory i czcionki zmienicie w pół godziny. To, czy szablon będzie jeszcze rozwijany za rok, czy da się go bezpiecznie podmienić i ile wniesie do czasu ładowania strony — tego na obrazku nie widać, a to właśnie decyduje o kosztach.

Ten tekst jest o trzech rzeczach, które widać w katalogu, zanim cokolwiek zainstalujecie, i o jednej, którą widać dopiero przy zmianie szablonu — czyli zwykle po roku albo dwóch.

Szablon, motyw, kreator — trzy słowa, trzy różne rzeczy

Zacznijmy od nazewnictwa, bo miesza się najczęściej i kosztuje najwięcej nieporozumień w rozmowie z wykonawcą.

Szablon i motyw to w WordPressie to samo. Polski panel mówi „motyw" (w oryginale theme), a większość ludzi szuka „szablonu" — to ta sama rzecz: pakiet plików, który decyduje o wyglądzie i o tym, jakie elementy strony da się edytować. W tym tekście używamy słowa „szablon", bo tak pyta o to większość, ale w panelu znajdziecie to pod nazwą Wygląd → Motywy.

Ekran listy szablonów w panelu WordPressa, na zrzucie z jego oficjalnej dokumentacji (licencja CC0). Aktywny szablon jest pierwszy, a pod każdym kolejnym są przyciski podglądu i włączenia.

Kreator stron to co innego. Wtyczka do składania układu metodą przeciągnij i upuść działa niezależnie od szablonu i to ona przejmuje wygląd podstron, które nim zbudujecie. Dlatego pytanie „jaki szablon wybrać" i pytanie „czy używać kreatora" to dwie osobne decyzje, a odpowiedź na drugą zmienia wagę pierwszej — rozkładamy ją przy kreatorach i edytorach. Jeśli dopiero zakładacie stronę, kolejność jest inna, niż się wydaje: najpierw instalacja i pierwsze ustawienia, potem szablon, a treść dopiero po nich.

Trzy rzeczy, które katalog mówi wprost

Katalog WordPressa przy każdej pozycji podaje trzy dane, które nic nie mówią o urodzie, a wszystko o kosztach.

Aktywne instalacje. Liczba stron, które używają szablonu dzisiaj. Nie jest konkursem popularności: niski wynik nie oznacza złego szablonu, oznacza mniejszą liczbę ludzi, którzy zgłoszą autorowi błąd, zanim trafi on na Waszą stronę. Przy szablonie z kilkoma tysiącami instalacji jesteście jednym z pierwszych testerów każdej nowej wersji.

Data ostatniej aktualizacji. To najważniejsze z trzech pól. Szablon bez zmian od roku nie jest „stabilny" — jest porzucony, a porzucony szablon przestaje działać nie wtedy, gdy autor o nim zapomni, tylko wtedy, gdy zmieni się WordPress albo wersja PHP na serwerze. Wtedy zostajecie z wyglądem, którego nikt nie naprawi, i z decyzją o podmianie podjętą w najgorszym momencie: pod presją.

Wersja, z którą był testowany. Katalog pokazuje, z którym wydaniem WordPressa autor sprawdzał szablon. Jeśli to wydanie sprzed kilku wersji, nikt nie potwierdził, że działa z tym, co macie zainstalowane. Bieżącym wydaniem rdzenia jest dziś 7.1.1.

Te same trzy pola stosuje się do wtyczek i dokładnie tak samo działa przy nich rachunek ryzyka — rozkładamy go przy aktualizacjach.

Darmowe szablony WordPress a płatne

Katalog WordPress.org jest w całości darmowy i dla większości stron firmowych w zupełności wystarcza. Warto jednak wiedzieć, za co płaci się w szablonach komercyjnych, bo to nie jest „ładniejszy wygląd".

Filtry katalogu w panelu (zrzut z dokumentacji WordPressa, CC0) pozwalają zawęzić listę według układu i funkcji — to szybszy sposób na skrócenie 8 694 pozycji do kilkunastu niż przewijanie podglądów.

W płatnym szablonie płacicie zwykle za trzy rzeczy. Za wsparcie techniczne, czyli kogoś, kto odpowie, gdy coś przestanie działać. Za gotowe układy dla konkretnych branż, które skracają pracę nad stroną o kilka dni. I za tempo aktualizacji — komercyjny autor ma powód, żeby nadążać za zmianami w WordPressie, bo z tego żyje.

Czego płatny szablon nie kupuje. Nie kupuje szybkości: rozbudowane szablony wielofunkcyjne bywają wolniejsze od prostych darmowych, bo wczytują wszystko na wypadek, gdybyście czegoś potrzebowali. Nie kupuje też niezależności — przy szablonie płatnym, tak samo jak przy darmowym, sprawdza się datę ostatniej aktualizacji, bo porzucone bywają jedne i drugie.

Praktyczna reguła: zacznijcie od katalogu darmowego i sięgnijcie po płatny dopiero wtedy, gdy wiecie, czego konkretnie w darmowym brakuje. Warto przy tym pamiętać, że każdy szablon z katalogu WordPress.org przechodzi przegląd przed publikacją, a każdy komercyjny — wyłącznie kontrolę własną sprzedawcy. Jeśli odpowiedź brzmi „nie wiem, ale płatny wygląda lepiej", to nie jest jeszcze powód do wydania pieniędzy. Ile kosztuje cała strona i gdzie w tym rachunku leży szablon, rozkładamy w dziale kosztowym.

Szablony spoza katalogu

Poza katalogiem WordPress.org są sklepy z szablonami komercyjnymi i strony samych autorów. Kupowanie stamtąd jest normalne, ale rządzi się innymi zasadami niż katalog, w którym wszystko jest darmowe i widoczne.

Trzy rzeczy warto sprawdzić w regulaminie, zanim zapłacicie:

• Na jak długo obejmuje aktualizacje. W katalogu aktualizacje idą, dopóki autor rozwija szablon. W sklepach bywa inaczej: jednorazowa opłata często oznacza rok aktualizacji, a potem trzeba odnowić licencję, żeby dalej je dostawać.
• Na ile stron wolno go użyć. Licencja bywa przypisana do jednej domeny, a przy drugiej stronie trzeba kupić ją ponownie.
• Co się dzieje po wygaśnięciu. Szablon zwykle działa dalej — ale bez aktualizacji, czyli dokładnie tak jak porzucony. Ten sam problem, tylko z fakturą.

Zasada jest ta sama co przy katalogu: pytanie nie brzmi „czy jest ładny", tylko „czy za rok będzie jeszcze rozwijany i na jakich warunkach". Przy szablonie płatnym warto też sprawdzić, czy autor publikuje coś jeszcze — jeden szablon i cisza od dwóch lat to sygnał, że projekt się skończył.

Szablony blokowe kontra klasyczne

To najważniejsza różnica techniczna w dzisiejszym katalogu i jedyna, która zmienia codzienną pracę ze stroną.

Od wersji 5.9 WordPress ma szablony blokowe. Dokumentacja definiuje je tak: to szablon, który „uses blocks for all parts of a site, including navigation menus, header, content, and site footer" — czyli cała strona, łącznie z nagłówkiem, stopką i menu, składa się z tych samych klocków co treść wpisu i edytuje się ją w jednym miejscu. W szablonie klasycznym nagłówek i stopka są zapisane w kodzie; zmiana czegokolwiek w nich wymaga albo opcji, którą autor przewidział, albo wykonawcy.

Proporcje w katalogu: 1 859 z 8 694 szablonów to szablony blokowe, czyli mniej więcej co piąty. Reszta to szablony klasyczne — wciąż działające i wciąż rozwijane.

Co z tego wynika przy wyborze:

• Jeśli chcecie zmieniać stronę samodzielnie, szablon blokowy daje Wam dostęp do części, które wcześniej wymagały wykonawcy. To realna oszczędność przy stronie, która żyje.
• Jeśli strona ma stać niezmieniona przez trzy lata, różnica jest drugorzędna i liczy się to, czy szablon jest utrzymywany.
• Jeśli używacie kreatora stron, szablon blokowy niewiele zmienia, bo układ i tak składa wtyczka — i wtedy warto wybrać szablon możliwie prosty, żeby oba narzędzia nie robiły tej samej rzeczy.

Szablon potomny, czyli jak nie stracić własnych zmian

To jedna rzecz, o której warto wiedzieć, zanim ktokolwiek zacznie „poprawiać szablon", bo dotyczy wszystkich szablonów klasycznych i kosztuje tyle, ile pracy w nie włożycie.

Jeśli wykonawca zmienia coś bezpośrednio w plikach szablonu — dokłada funkcję, poprawia nagłówek, zmienia układ listy wpisów — te zmiany znikają przy pierwszej aktualizacji szablonu. Dokumentacja WordPressa mówi to jednym zdaniem: „the next time your theme is updated, your function will disappear!".

Rozwiązaniem jest szablon potomny (child theme). Dokumentacja opisuje go tak: „A child theme includes everything from its parent theme by default" — dziedziczy wygląd i funkcje szablonu nadrzędnego, ale pozwala nanosić zmiany bez ruszania jego plików. Dzięki temu „you can still receive updates to the parent theme without losing those modifications".

Praktyczny skutek dla właściciela strony jest taki, że warto zadać wykonawcy jedno pytanie: czy zmiany będą w szablonie potomnym, czy bezpośrednio w szablonie? Druga odpowiedź oznacza, że albo stracicie te zmiany przy aktualizacji, albo nikt nie będzie aktualizował szablonu — a wtedy wracamy do daty ostatniej aktualizacji z sekcji wyżej, tylko po Waszej stronie.

Przy szablonach blokowych problem wygląda inaczej: zmiany wprowadzone w edytorze zapisują się w bazie danych, a nie w plikach, więc aktualizacja szablonu ich nie kasuje. To jeden z powodów, dla których warto wiedzieć, którego typu szablon używacie.

Szablon wielofunkcyjny czy prosty

W katalogu są dwie szkoły. Szablony wielofunkcyjne obiecują kilkadziesiąt gotowych układów na każdą branżę i zwykle dokładają własny kreator. Szablony proste robią jedną rzecz: dają porządną typografię, siatkę i kilka szablonów podstron.

Różnica ujawnia się w trzech miejscach:

• Przy starcie wielofunkcyjny wygrywa: klikacie układ dla swojej branży i strona wygląda gotowo tego samego dnia.
• Przy szybkości zwykle przegrywa, bo wczytuje mechanizmy, których nie używacie — a to widać w pomiarach, które robi Google.
• Przy zmianie przegrywa najwyraźniej: im więcej strony powstało jego narzędziami, tym większa część zniknie przy podmianie.

Nie ma tu jednej dobrej odpowiedzi. Jest za to pytanie, które ją rozstrzyga: czy ta strona ma stać trzy lata bez zmian, czy będzie żyła. W pierwszym przypadku wielofunkcyjny szablon jest wygodnym skrótem. W drugim taniej wychodzi prosty szablon plus wtyczki dobrane do konkretnych funkcji.

Treść demonstracyjna — najdroższa pułapka

Prawie każdy rozbudowany szablon oferuje import „strony jak na podglądzie": jedno kliknięcie i dostajecie komplet przykładowych podstron, zdjęć, menu i ustawień. Wygląda to jak skrót i bywa nim, ale ma dwa skutki, o których warto wiedzieć wcześniej.

Po pierwsze, to są dane, a nie wygląd. Przykładowe strony trafiają do bazy jak każda inna treść. Trzeba je potem rozróżnić od własnych i usunąć te, których nie używacie — inaczej zostają w serwisie, są dostępne pod swoimi adresami i potrafią trafić do wyników wyszukiwania. Co robić z adresami, które zniknęły albo nigdy nie powinny istnieć, opisujemy przy błędzie 404.

Po drugie, zdjęcia z podglądu prawie nigdy nie wchodzą w skład paczki. W wersji demonstracyjnej robią połowę wrażenia, a po imporcie zostają puste ramki albo znaki wodne, bo autor nie ma prawa ich dalej licencjonować. To najczęstszy powód rozczarowania na etapie „u mnie wygląda inaczej niż na podglądzie".

Rozsądny sposób: zaimportujcie treść demonstracyjną na kopii strony, nie na stronie docelowej — a jeśli robicie to od razu na właściwej, zróbcie kopię zapasową przed importem, bo cofnięcie go ręcznie potrafi zająć więcej czasu niż zbudowanie strony od zera.

Szablon a szybkość strony

Wygląd nie jest neutralny dla czasu ładowania. Szablon decyduje, ile plików przeglądarka musi pobrać, zanim cokolwiek się pokaże, i czy układ nie skacze w trakcie wczytywania.

Dwa objawy, które łatwo sprawdzić przed instalacją: liczba wariantów i funkcji, których nie będziecie używać (szablon „uniwersalny" z pięćdziesięcioma układami wczytuje zwykle znacznie więcej niż potrzeba), oraz własne biblioteki animacji i czcionek, dokładane do tego, co strona i tak ładuje.

Nie znaczy to, że trzeba wybierać najbrzydszy i najprostszy. Znaczy, że po instalacji warto zmierzyć — i mierzyć to, co mierzy Google, a nie wynik punktowy z narzędzia. Trzy progi i różnicę między testem a danymi od prawdziwych użytkowników rozkładamy przy Core Web Vitals. Osobno warto sprawdzić, czy szablon nie łamie dostępności — kontrast i rozmiar tekstu bywają w szablonach ustawione pod ładny zrzut ekranu, a nie pod czytanie.

Zmiana szablonu na działającej stronie

Najważniejsza rzecz, której nie widać przy wyborze: co się stanie, gdy za rok albo dwa będziecie chcieli szablon zmienić.

Podział jest prosty i wynika z tego, gdzie co jest zapisane. Treść, zdjęcia, adresy podstron, wtyczki i konta siedzą w bazie danych — przeżyją każdą zmianę szablonu. Układ strony głównej, widżety, przypisanie menu do miejsc w szablonie i wszystkie ustawienia wyglądu należą do szablonu — odchodzą razem z nim.

W praktyce oznacza to, że im więcej strony zbudowaliście narzędziami szablonu, tym droższa będzie jego zmiana. To nie jest argument przeciw takim szablonom, tylko za tym, żeby wiedzieć, co się wybiera: prosty szablon plus wtyczki do funkcji daje łatwiejszą podmianę, rozbudowany szablon ze wszystkim w środku daje szybszy start i trudniejsze wyjście.

Trzy rzeczy do zrobienia przy każdej zmianie szablonu: kopia zapasowa, test na kopii strony zamiast na żywej, i przejrzenie podstron po podmianie, bo to na nich najczęściej widać brakujące elementy. Jeśli przy okazji zmieniają się adresy, potrzebne są przekierowania — opisujemy je przy migracji strony.

Pięć rzeczy do sprawdzenia przed instalacją

Kwadrans, który oszczędza przebudowy:

1. Trzy pola z katalogu — data ostatniej aktualizacji, liczba instalacji, testowana wersja. Jeśli któreś wygląda źle, dalej nie ma po co czytać.
2. Podgląd na żywo, nie obrazek — w panelu każdy szablon ma podgląd na Waszej treści. Zdjęcie w katalogu pokazuje cudzą stronę, podgląd pokazuje Waszą.
3. Strona z długim tekstem i strona z formularzem — to dwa układy, które w szablonach najczęściej wyglądają źle, a na podglądzie głównej ich nie widać.
4. Telefon — sprawdźcie podgląd na telefonie, zanim sprawdzicie go na komputerze; większość ruchu i tak przyjdzie stamtąd.
5. Kontrast i rozmiar tekstu — szablony bywają projektowane pod ładny zrzut ekranu, a nie pod czytanie; co z tego wynika prawnie i praktycznie, opisujemy przy dostępności.

Jeśli szablon przechodzi wszystkie pięć, ryzyko sprowadza się do gustu — a gust da się zmienić taniej niż wszystko inne na tej liście.

Czego w tym tekście świadomie nie ma

• Kreatorów stron — osobny tekst, bo to decyzja niezależna od szablonu.
• Kreatorów typu „strona w abonamencie" — kreator strony internetowej jako usługa to inna kategoria.
• Instalacji i pierwszych ustawień — instalacja WordPressa.
• Tworzenia własnego szablonu — to praca programistyczna, a nie wybór z katalogu.

Najkrótsze podsumowanie: szablon wybiera się po trzech polach z katalogu, a nie po podglądzie. Data ostatniej aktualizacji, liczba instalacji i wersja, z którą był testowany, mówią, czy będzie działał za rok. A zanim zbudujecie na nim całą stronę, warto wiedzieć, że przy jego zmianie zostanie treść i media, a zniknie wszystko, co składało wygląd.